19 ŞUBAT 1932 : HALKEVLERİ AÇILDI

Bugün Halkevleri’nin açılmasının yıl dönümü (1932). Demek ki 19 Şubat 1932 günü açılmış ilk Halkevi. 76 yıl. Adnan Menderes’in Demokrat Partisi tarafından 11 Ağustos 1951 tarihinde kapatıldığına göre 19 yıl 5 ay 22 gün yaşamış.
Adnan Menderes 12 Aralık 1950 günü DP Meclis Grubu’nda yaptığı konuşmada şunları söylüyordu: “Halkevleri denilen müessese bugün toplumsal yapımızda bir diken gibi, bir yabancı cisim gibi önemsiz bir şeydir. Toplumsal, siyasal bir işlevi kalmamış, kapılarına zincir vurulmuştur. Buyurdular ki halkı demokrasi terbiyesi ile yoğuracak kurumlar haline getirmek lazımdır. Kendilerini ikaz ederim, hiç farkında olmadan totaliter bir zihniyetin ifadesinde bulunuyorlar.” (Ş.Çizmeli,“Menderes, Demokrasi Yıldızı”,S.484)
Bunu bu eleştiriyi yapan insan, çok değil, 5 yıl önce CHP Milletvekili ve Parti Müfettişi idi. Gittiği her kentte Halkevi’ni ziyaret ve teftiş ediyordu. ***
Halkevlerini acımasızca eleştiren Adnan Menderes siyaset hayatına Aydın Halkevi Başkanı olarak başlamıştı. Aydın Halkevi Başkanı Adnan Menderes 19 Şubat 1932 tarihinde şunları söylüyordu: “Geçen yıl Gazi Hazretlerinin kafasında olan Halkevleri düşüncesi bugün gerçekliğe kavuşmaktadır. Ulusal amaçları kökleştirecek, sosyal ve ulusal dayanışmayı destekleyecek olan bu kurum halkın içten desteğine gereksinme duymaktadır.” (Anıl Çeçen, Halkevleri, Gündoğan Yayınları.S.246)
***
Halkevleri, CHP’nin bir yan kuruluşu olarak kurulmuştu. Daha sonra 1947 CHP kurultayında Halkevleri için özel bir komisyon kurularak rapor hazırlanmış ve ilke olarak vakıf statüsüne geçirilmesi ve bağımsız bir yapıya kavuşturulmasına karar verilmişti. Ancak CHP her zamanki savsaklama yüzünden bu tasarıyı gerçekleştiremedi.
Demokrat Parti, Halkevlerinin CHP ile ilişkisini eleştirirken bu kuruluşların belediyelere devredilmesini istiyordu. Ancak kendileri iktidara geçince bunların belediyelere devredilmesi önerilerini unutup CHP’nin mallarına el koymak için çıkardıkları yasa ile bütün Halkevlerini ve halkodalarını kapattılar. Halkevlerini kapatan Demokrat Parti artık gizli tekke ve medreselerin faaliyetlerine göz yumuyordu.
***
1940 yılında, Halkevlerinde verilen 2835 konferansı 1 milyondan fazla insan dinlemişti. Türkçe, yabancı dil, biçki-dikiş, müzik, resim, heykel, çiçekçilik, muhasebe, motorculuk, daktilo gibi kurslara 345.672 kişi katılmıştı. Kitap sayısı 349.093’e, okur sayısı ise 2 milyona ulaşmıştı. 38 halkevinde sinema salonu açılmış, 26’sı düzenli olarak dergi yayınlamaktaydı. Kapatıldıklarında 48 Halkevi ve 4322 Halkodası vardı.Halkevlerinin ve Halkodalarının amacı, uluslaşma süreci içinde okul eğitimi ile halk eğitimini birlikte götürmek idi. Halkevleri çalışma kollarıyla çevre ve bölge halkıyla kaynaşmaya aracılık edecekti.
Kuruluşunda çalışan ve başkanlık görevleri yüklenen DPi kadrosunun halkevlerini kapatması ülkemiz kültür hayatına öldürücü bir darbe indirdi. DP eleştirilerinde önerdiği gibi Halkevlerini belediyelere bağlamış olsaydı, ülkemiz şimdi bulunduğu yerin çok ötesinde olur, belki de bazı sorunları sorun olmaktan çıkardı. DP ülkenin hizmetinde kullanılabilecek bir olanağı yok ederken, Charles de Gaulle’ün kültür bakanı, büyük yazar ve kültür adamı Andre Malraux, on yıl sonra, 1961 yılında, günümüzde de yaşamakta olan Kültür Evleri’nin ilkini Le Havre kentinde açıyordu. Bu Kültürevleri, Halkevleri’nin ikiz kardeşidir !