Kategori arşivi: Genel

BU NE BİÇİM MEMLEKET[i]

16 temmuz 1996 tarihli bir yazı. Ne Yazık ki yaşadığımız günleri haber veriyor. [1] Okuyacağınız yazı  Bu Ne Biçim Memleket Telos Yayıncılık tarafından 1996 yılında yayınlanan kitabıma önsöz olarak yazıldı. Daha sonra, üç kitabın birleşmesiyle oluşan Mahşerin Üç Kitabı (Doğan Kitap, 2005. s.179) adlı kitabımda yer aldı. Okumaya devam et

BU NE BİÇİM MEMLEKET[i]

 

16 temmuz 1996 tarihli bir yazı. Ne Yazık ki yaşadığımız günleri haber veriyor. [1] Okuyacağınız yazı  Bu Ne Biçim Memleket  Telos Yayıncılık tarafından 1996 yılında yayınlanan kitabıma önsöz olarak yazıldı. Daha sonra, üç kitabın birleşmesiyle oluşan Mahşerin Üç Kitabı (Doğan Kitap, 2005. s.179) adlı kitabımda yer aldı. Okumaya devam et

İSLAMIN PARAYLA İĞVASI (2)

Arapça ve İslami bilgi bin yıldır bir işe yarasaydı Araplar karada, denizde, havada dünyaların lideri olur, kum çölleri cennete dönerdi. Oysa hâlâ tamamı Hıristiyan dünyasının sömürgesi halinde. Bizim hacıfışfışlar da, sanki Hıritiyan dünyasının beşinci koluymuşcasına kundakdaki çocuklarımıza zorla Arapça öğretmeye kalkışıyorlar, laik  ve çağdaş okullarımızı medreseye (İmam-hatip okullarına) dönüştüyorlar. Hem de Anayasa’yı ve Devrim Yasaları’nı ayaklarının altına alarak.
Okumaya devam et

NE DEMOKRASİ NE ŞEHİTLER, BAŞYÜCE GÜZELLEMESİ !…

NE DEMOKRASİ NE ŞEHİTLER, BAŞYÜCE GÜZELLEMESİ !…

Bu yazıya başlamak için kaç gündür kıvranıp duruyorum. Başlayamıyorum, çünkü her şey anormal, her şey kural dışı. İlham vermesi için, “Stavrogin[i] inandığı zaman inandığına, inanmadığı zaman inanmadığına inanmazdı” diye yazıyorum ama nafile! “Stavrogin” ruhsal bunalımlar yaşayan, kendi eylemleriyle çelişen felsefi bir problem. Karşımdaki kitlenin de darbe müteşebbislerinin de böyle bir “kıvranan” kişiliği yok. İkisi de kalıba dökülmüş beton gibi. Ne ruhu ne de aklı var. İki taraf da “mankurt”! Yani AKP tarikatı da, Fethullah cemaati de… Okumaya devam et

CHPNİN İÇİNDEKİ TRUVA ATI : MEHMET BEKAROĞLU

17 Haziran 2016 tarihli Aydınlık gazetesinde Zihni Erdem imzalı ve “CHP’nin İsmail Kahraman’ı” başlıklı bir haber yayınlandı. Zihni Erdem haberinde CHP milletvekili Mehmet Bekaroğlu’ndan söz ediyor ki muhteremin geçmişi ve bugünkü haliyle pek güzel örtüşüyor. Muhterem mürteciyi silkelemeden haberi okuyalım:

[CHP’NİN İSMAİL KAHRAMANI

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’nun Parlamentodan Sorumlu Başdanışmanı İstanbul Milletvekili Mehmet Bekâroğlu, CHP milletvekillerine çok tartışılacak bir mektup gönderdi. Bekâroğlu 22 sayfalık “Tarihi dönüm noktasında CHP” başlıklı mektubunda Alt Ok’u hedef aldı, “Anayasa’da laiklik olmamalı” diyen Meclis Başkanı İsmail Kahraman’a benzer bir “laiklik” önerisinde bulundu.

TEMEL SORUN ALTI İLKE

Bekâroğlu, “Bu tespit rahatsız edeci olabilir; hemen ‘CHP’nin siyasi ilkeleri bellidir, altı temel ilke ortada, CHP bu kurucu ilkeler çerçevesinde soysal demokrat bir partidir’ denebilir. Deniliyor da zaten. Esasen CHP’nin en temel sorunu da budur” dedi.

ÖZERLİK ÖNERDİ

Bekâroğlu, “Kürt meselesi” ile ilgili iki radikal adım atılmasına ihtiyaç bulunduğu belirterek, “Birincisi, vatandaşlık tanımını yeniden yaparak eşit vatandaşlığı hayata geçirmek. İkincisi ademi merkeziyetçi bir idari yapı ile merkezi hükümette toplanan yetkilerin bir kısmının yerel yönetimleri devredilmesidir” ifadelerini kullandı. Mektubun “millet” başlıklı bölümünde “Tamam ‘Türk Milleti’ hiçbir zaman ırk temelinde tanımlanmadı. Ama, bundan böyle hiçbir Kürt’e ‘Türk’üm’ dedirtemezsiniz. Bunun için ‘Türkiyeli’ kavramı en doğru seçenektir” görüşünü savundu.

Bekâroğlu, ulus inşa projesinin geçmişte kaldığını da iddia ettiği mektubunda, “Dün Türkiye’nin birliği için anlamlı olan tek tip ulus inşa projesi bugün Türkiye’yi parçalamaya doğru sürüklemektedir” dedi. Kürtlerin 21. yüzyılda ayrı bir ‘milliyet” olarak tarihin sahnesine çıktıklannı görüşünü savunan Bekâroğlu şunları söyledi:

“Türkiye’de Türkler ve Kürtlerin iki halk olarak birlikte yaşacaklannı formülünü bulmak zorundayız. Bu toprakların geleneğinde tekçilik değil, çoğulculuk, birlikte yaşama tecrübesi var”.

LAİKLİKLE YENİ BİR DİN YARATILDI

Laiklik kavramının da yeniden tanımlanması gerektiğini kaydeden Bekâroğlu şöyle dedi: “Devlet, kendinin olduğu inandığı kamusal alana kayıtlar koydu, kurallar koydu, halkın düşünce ve inançlarını ifade etmesini kısıtladı. CHP, eğitimde ve yaşamın her alanında ‘özgürlükleri öne çıkarmalıdır,” Bekâroğlu şu önerilerde bulundu: “Devlet seçkinlerin, yurttaşlannın bir kısmına yaşam tarzı dayatması, inançları tercihine göre tanımlaması, devlet imkanları ile bu tamımı insanlara empoze etmesi laikliğe aykırıdır. Bir devlet partisi olarak CHP bunu yapmıştır.” CHP’nin “Camileri ahır yapmadık, din eğitimini yasaklamadık, imam hatipleri biz açtık…” şeklindeki savunmalarını AKP’nin iddialarını güçlendirmekten başka bir işe yaramadığını iddia eden Bekâroğlu, “CHP, bir özeleştiri de yapıp geçmişteki yanlışlıklara ‘bunlar yanlıştı’ demeli” görüşünü dile getirdi.]

***

CHP’ye “Aranıyordun belânı buldun demekten başka çare yok! Oh olsun! Bre gafil bu mürteci adamın  yazdığı mektuptaki görüşleri on yıllarca savunan bir İslamcı olduğunu bilmiyor muydun ? Saf oğlan! Bu kadar gaflet ihanetin tek yumurta ikizidir.

Bre gafil,  İslamcının solcusu, sosyalisti, 6 Okcusu olur  mu? Bu ne cehalet, bu ne zihinsel munkabızlık!

Bu zihinsel ünlü ve tescilli mukabızlığı bildiğim için 17 Temmuz 2012 günü Aydınlık gazetesinde “CHP,  MÜSLÜMAN  SOSYALİSTLERLE  NASIL İŞBİRLİĞİ YAPACAK?” diye bir yazı yayınladım. Seni (CHP’den söz ediyorum) kaç kez uyardığım yazılardan biri! Bir kez daha oku bakalım!

[CHP,  MÜSLÜMAN  SOSYALİSTLERLE  NASIL İŞBİRLİĞİ YAPACAK?

Dünkü yazım şu cümleyle bitiyordu: “15 Temmuz 2012 tarihli Aydınlık gazetesinin 7. sayfasında “CHP gözünü Bekaroğlu’na dikti!” diye bir haber var. Gazetenin yanıldığını temenni ederim. Yoksa, “o göz” kör olur!”

Gün boyu, bu satırların ağır kaçıp kaçmadığını düşündüm. 15 Temmuz 2012 tarihli Cumhuriyet gazetesini okuyunca bu kaygım geçti.

KURULTAY ÖNCESİ

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu “Hizipler bitecek” demiş, “İkinci adamların önü açılmalı” demiş, “Temiz işadamları PM’ye girecek” demiş… Önemli değil! “Altı ok tartışılmaz!” demiş. Önemli! “Sosyalist İslamcılara kapımız açık!” demiş… Çok önemli!

CHP’yi  “Armut’un sapı, üzümün çöpü” bağlamında eleştir(e)mem. Bu partiyi korumam gerektiğini düşünürüm. Ancak,  kimsenin tartışamayacağı 6 oku, sosyalist İslamcılar sadaklarına (okluklarına) nasıl koyacak? İslam şeriatına biat etmiş bu insanlar laik CHP’yi içlerine sindirebilecekler mi?

“Kürt partisi HEP ile seçim ortaklığı yapan CHP’nin mandepsiye nasıl bastığını söz konusu bile etmiyorum. Kılıçdaroğlu’nun CHP’ye davet etmeyi düşündüğü Mehmet Bekaroğlu ve İhsan Eliaçık’ı, şimdiye kadar yazıp söylediklerini, yapıp ettiklerini yazı konusu yapmıyorum.

1 Mayıs yürüyüşünde “İnşallah sosyalizm gelecek” pankartına sahip çıkmayan Müslüman (İslamcı) Sol ile mi işbirliği yapacak CHP?  29 Haziran’da yayınlanan yazımı hatırlatırım.

SOL İLAHİYAT VE İLK YANLIŞ

Unutmayalım: İslam’ın ilkelerini siyasete sokan, onu referans yapan her Müslüman artık “İslamcı”dır. Bu nedenle bu yazımda geçen Müslüman ve İslamcı sözcükleri eş değerdedir ve örtüşmektedir.

Müslüman Sol’u, Kurtuluş Teolojisi ya da Sol İlahiyat bağlamında önümüzdeki günlerde irdeleyecektim ama Kılıçdaroğlu’nun mandepsiye basmaya hazır aculluğu bu konuya biraz değinmemi gerektirdi bugün.

Ama 1 Mayıs’ta öne çıkartılan “Mülk Allah’ındır!”, “Hırsız Müslüman istemiyoruz!” pankartlarından yola çıkacağım.

Bu sloganlardan yola çıkan bir Müslümanın CHP’de işi ne? CHP’nin solculuğunun, sosyal demokratlığının, (hayal bu ya) sosyalistliğinin ilham kaynağı İslam değil ki… Somut ve nesnel gerçekler. Sağcı ya da solcu, bir birey ya da topluluk adının önüne “Müslüman” sıfatını koyduğu anda iş biter. Referansı İslam’ın ilkeleridir, Kuran’dır.  Gerçekten sol ve gerçekten laik bir parti İslam’ın ilkelerini kendisine referans yapamaz. Yapanlarla da ayni parti yapısı içinde bulunamaz! Yaparsa ve bulunursa Cumhuriyet’e ihanet etmiş olur.

İKİNCİ YANLIŞ

Bir  Müslüman sosyaliste “Gel bizimle birlikte siyaset yap!” demek  ne demek? Böyle bir davet, “Seni sosyalist yapan referanslarını da birlikte getir, onlara sahip çıkacağım!” anlamına gelir. Bir birey ya da topluluk, kuşkusuz, bir dinin ilkelerinden yola çıkarak solu ve sosyalizmi bulabilir. O zaman yapacakları ilk iş, kendileri gibi düşünen bir siyasal partiye koşmak olmalıdır. Böyle bir parti yoksa, parti kurmaları gerekir. Bunların hiçbiri olmuyorsa, bir laik partide siyaset yapmak zorunda kalmışlarsa, bu partiye Müslüman kimlikleriyle değil sadece solcu kimlikleriyle gelebilirler.

Kılıçdaroğlu’nun CHP’ye davet ettiği kişiler Müslüman kimlik ve referanslarını kapının önünde bırakabilecekler mi?

ÜÇÜNCÜ YANLIŞ

Dağın taşın tapulandığı, tapusuz araziye rant gecekondusu yapıldığı bir ülkede, bir Müslüman sosyalist “Mülk Allah’ındır!” dediği anda çağın dışına düşer ve çağının çağdaşı bir politika yapamaz. Çünkü hesaplaşması Mahşer Günü’ne kalmıştır.

2012 yılında “Mülk” Allah’ın değil artık! Kimse bana “Mülk”ün İslami açıdan ne anlama geldiğini açıklamaya kalkmasın. Mülk, topraktır, arazidir, binadır, gökdelendir, fabrikadır, holdingtir, hisse senedi ve paradır! Günümüz dünyasında mülk ya bireyin ya da kamunundur! Berlin Duvarı’nın yıkılmasından bu yana sadece bireyin! Ayetlere dayanarak, yeryüzü eylemleri ayetlerin mihenk taşına vurarak solda sol  siyaset yapamazsınız. Müslümanlar ayetlere saygılı olsalardı, şeyhlerin, imamlarının tamamı solda olurdu!

GERÇEKLERE GELELİM

Kılıçdaroğlu’nun CHP’ye davet ettiği, etmeyi düşündüğü, Mehmet Bekaroğlu ya da İhsan Eliaçık genel olarak Cumhuriyet Laikliği, özel olarak  CHP için ne düşünüyor? 6 Ok için ne düşünüyor? CHP’nin gerçekleştirdiği Cumhuriyet Devrimleri için duygu ve düşünceleri ne? Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nu kabul ediyorlar mı? İmam-hatipler için ne düşünüyorlar: Bu okulların asıl görev ve sorumluluğu sadece din hizmetlisi, imam ve hatip yetiştirmek değil mi? İmam-hatip mezunlarına bütün üniversitelerin kapısını açmak ve Harbiyelerin kapılarını açmayı tasarlamak karşı devrimcilik ve  Cumhuriyet karşıtlığı değil mi?

CHP bu konulardaki ilkelerinden vazgeçmez ise, ne Bekaroğlu ne de İhsan Eliaçık CHP’ye gelir.

Kılıçdaroğlu, davet için, CHP lehine bir ilkesel uzlaşmayı, uzun vadeli bir evliliği değil de sadece önümüzdeki seçimleri düşünüyorsa, buna adıyla sanıyla “oportünizm” denir. Bir İslamcı Müslüman sola katkıda bulunmak, hizmet etmek için laik bir partinin ilkelerini kabul ederse dinden çıkmaz mı?

CHP, İslam konusunda hiçbir Müslümanı ikna etmek zorunda değil. Bu türden aşağılık duygularından, hurafelerden kurtulması gerek. AKP’’nin postmodern İslamî siyasetine karşı olan ve dünyevî sola gereksinim duyan bir Müslüman için CHP’den TKP’ye kadar bütün sol partilerin kapıları açık olmalı. Ancak, sol ideolojinin ve politikanın sırat köprüsünden geçtikten  ve “dinsel inancı dışında” arındıktan sonra.]

***

İçtenlikle bir itirafta bulunacağım:  CHP artık bu Cumhuriyet’e layık değil! Ama ben (huyum kurusun) ona bir kez daha iyilikte bulunacağım:  Dr.Reşit Galip’in 10-17 Mayıs 1931  tarihinde yapılan CHP Kurultayında yaptığı ve 6 OK’u açıkladığı konuşmasını günümüz Türkçesiyle yayınlıyorum. Bu yazı yitip gitmeyecek. Çünkü CUMHURİYET’İN ÜÇ FEDAİSİ adlı kitabımın :  “Dr.Reşit Galip” bölümüne girecek.

[ULUSAL ÜLKÜ PAROLASI

(“Uygarlık  safında en ileri!..Milletimizin almaya mecbur olduğu merhaleler büyüktür. Ulaşılması gereken zorunlu hedefler  çoktur. Hiç kuşkusuz bu merhaleler alınacak, en nurlu hedeflere varılacaktır. Onun için birbirimize vereceğimiz işaret: İleri! İleri! Daima ileridir!

«Gazi, Konya söylevi, 18 Ekim 1925»)

Türk ulusal ülküsünün Gazi tarafından ilkeler halinde saptanan  çözümleme ögeleri Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Lâiklik, Devletçilik ve  Devrimciliktir. Bunların hepsini birleştiren bireşimsel sonucu Türk milletinin «Uygarlık safında en ileri olmak!»  istek ve özlemidir.

En emin, en tez, en doğru ileri yürüyüş ancak en seçkin önderlerin yönetimi altında yapılabilirdi. Önderlik hakkını kökten veya anayasaların veraset hükümlerinden değil, yurt toprağı denilen karakter  örsü üstünde cefa ve mihnet çekici ile döğüle, döğüle çelikleşmiş olmaktan alan önderlerdir ki, milletlerini yönetmek  ve en çabuk ileri götürmek işinin haklı ve gerçek eri olabilirler. Türk Ülkücülüğü bu nedenle “Cumhuriyetçi“dir.

Türk milletinin refah ve saadeti için çalışmak bütün insanlığın refah ve saadetine hizmet neticesine varır. Bundan dolayıdır ki, Türk ülkücülüğü  «Milliyetçi» dir.

Türk devriminin siyasî, iktisadî ve toplumsal inançlarının kaynağı Türk halkının ortak vicdanıdır. Bu itibarla devriminin  adalet ilkesi sınıf mücadelesini reddederek bütün halkın, bütün meslek ve san’at zümrelerinin çıkarlarını uzlaştımayı benimser ve hiçbir birey, aile veya zümre için halkın genel hakları dışında  hak ve ayrıcalık  tanımaz.  Devrimin «Halkçılık» gücü  yalnız bir sınıfın organizma  zararına hacmini artıran marazî  urlar gibi şişmesini, ulusal yapı  içinde keneleşmesini, ahtapotlaşmasmı kabul etmez. Milleti bütün cihazları ve hücreleri sağlıklı, normal bir organizma  halinde ileri götürmeyi ve yükseltmeyi güder.

Türk milletini binlerce yıl şerefle tuttuğu en ileri saftan birkaç asırdır geri atan siyasî etkenlerin  en suçlusu din ile dünya işlerinin muhafazakârlık ve taassup lehine biribirine karıştırılmış olmasıdır. “Lâiklik“in  devrim ilkeleri  içinde büyük önemle yer tutmuş olması bundandır.

Devlet ve bireyin  çalışma alanları belli sınırlar içinde ayrılmakla beraber, kaybedilmiş mesafenin çabuk kazanılması için bütün Devlet  güçlerinin gerekli alanlarda yükseliş gayesi emrine ve hizmetine verilmesi zorunludur. Onun için Türk ülkücülüğü  “Devletçi”dir.

Devrimciliğin  dinç ve atılgan ruhu hasta, soysuz ve kararsız gelişimci ruhla sonsuz bir çarpışma halinde olmadıkça dünya yürüyüşünde ve milletler yarışında ön safa varmak ve onu dünya durdukça tutmak mümkün değildir. Buna inanaraktır ki, bugünkü Gazi nesli «Devrimci»dir ve bundan sonrakiler de öyle olacaklardır.

Gazi Mustafa Kemal idealizmi; bu ana yollarda fikir aydınlığı, bilgi yüksekliği, ahlâk sağlamlığı ile kuşkusuz  her milletten daha çevik, daha atılgan, daha hızlı, daha sebatlı yürünmesi demektir.

Gazi idealizmi; ilim ve san’atta, teknik kudret ve kabiliyette beden ve ruh sağlığında Türk milletini örnek millet mertebesine çıkarmak demektir.

Türk devrimini batıya veya doğuya bakarak, batıdaki veya doğudaki  sistemler  ve okullarla karşılaştırarak  hangisine uyduğunu araştırmak ve herhangi birine uydurmaya çabalamak boştur. Türk devrimi özgündür; kuram olarak başlıbaşma bir siyasî sistem, uygulama olarak  da başlıbaşma bir sistem, dinamik gelişim yeteneğine en üst düzeyde sahip  bir sistemdir.

Türk devrim felsefesi «ütopya»dan, hayalperestlikten hoşlanmaz. Bu felsefenin metodu en büyük ve en canlı hakikat olan milletin her sahada realist gözle incelemesine dayanır. Millî hayat hakikatlerine sırtını dönmüş olduğu halde millî hayata kanal açmak dâvasını güden kuramlar  ve felsefelerle Türk devriminin  kaynaşması imkânsızdır.

Ülkücü  ruhu, iyimserliği savunan  maddî hırsı, kötümserliği, bozgunculuğu topluma karşı işlenmiş ağır suçlar olarak mahkûm etmek Türk devriminin ahlâk esaslarındandır.

Türk devrim ülkücülüğünün  cennetine ancak toplumla içten ve özverili ruhla hizmet yolundan gidilir. Türk devrimcisinin hayatta ve ölümde umduğu en büyük ödül toplum  tarafından: — «Benim için çalıştı!» diye anılmaktır. Bu mazhariyete ermek için en uzun ömrü yetişmiyecek diye az bularak, en uzun günleri yetmiyor diye gecelere katarak çalışmak, gücünün sonuna kadar çalıştıktan sonra dahi görevinin emrettiği kadar çalışamamış olanların üzüntüsünü duymak Türk devrim ülküsünün en önemli ayırt edici özelliğidir. . Gazi devrimcileri zevk ve saadeti bu üzüntüde bulurlar ve bunun içindir ki, maddeci  tembel ruh Türk devrim ahlâkından kaçar.

«Uygarlık  yolunda en ileri!» ülküsü Türk kuşaklarının hayatını hor görürcesine çalışmayı savunur. Bu uğurda ölümü  savaş alanındaki ölümden daha az şeref, daha az yerinde saymaya kimsenin hakkı yoktur.

Dr.Reşit Galip]

 

                                                                                                     

 

 

HUNLARIN ÇOCUĞU GENNADİ (HUNNADİ) AYGİ

Ben şanslı bir adamım, çağımızın büyük şairlerinden epeycesiyle arkadaş ve dost oldum: Bunlardan biri de Gennadi Aygi. Çuvaşcasıyla Hunnadi yani  Hunların Çocuğu. Gennadi, karşıma 1986 yılında Paris’te çıktı. Arkadaşım Macar şair György Somlyó’nun yönettiği çok dilli şiir dergisi ARION’un 15. sayısında (Corvina 1985). Bir başka arkadaşım Léon Robel’in “Rusçadan Fransızcaya Çağdaş Şiir Çevirme Hakkında Bazı Gözlemler” başlıklı makalesinde. Şimdi yazıya bakıyorum da “Şiir çevirmek, kendi dilini, ülkesinin şiirini devindirmek, büyütmek girişimidir” cümlesinin altını çizmişim. Bir başka çizili yer: “Şiir çevirmeni erdemlerine sahip olmak için başkasını gövdeye indiren hayırsever bir yamyamdır. Onlara sahip olurken, onları kendi dilinin, kendi kültürünün, kendi zamanın mülkü haline getirir (onları kendininkilerin mülkü haline getirir.”)

 GENNADİ AYGİ SEÇİLMİŞ ŞİİRLER

Kendiyle yetinen eksogami (klan dışı evlilik) yapmayan edebiyat bir tür ensest yapar, genleri ve soyu bozulur. Bu nedenle her dilin şiirinin başka dillerin şiirine gereksinimi vardır. Aynı durum ülke şiiri için de geçerlidir: Başka kuşakların suyunu içmeyen, sadece kendi kuşağıyla yetinen şiir kurur.

Bir gün Yannis Ritsos’la sohbet ederken “Türk şiiriyle evliyim, ama Fransız ve Yunan şiirleri ebedî sevgilimdir” dediğim zaman,”İyi ki cariyem demedin, yoksa bozuşurduk” demiş ve gülüşmüştük. İşte bu nedenle genç Türk şairlerinin dışarıya açılmalarına katkıda bulunuyorum ve her yıl iki genç şairimizi Sète Festivali’ne (Fransa) gönderiyorum.

Gennady Aygi hem Türk kökenli bir Çuvaş hem de başka köylü olduğu için mimlemiştim. Nasıl mimlemem, Léon Robel aynı yerde “Aygi’nin şiiri üç ana kaynağı, Rus öncü sanatının estetiğini, XX.yüzyıl Fransız şiirini ve Çuvaş geleneksel kültürünü, son derece özgün bir biçimde bireştirir (sentezini yapar)” diyordu. Sanki benim şiirimi tanımlıyordu. Ve böylece Gennadi benim “gıyabi” kardeşim oldu.

 GENNADİ AYGİ (KAPAK)

Yazdığı şiir benim anladığım öz ve biçimiyle İkinci Yeni’ye benziyordu. 1950’li yıllarda yazmaya başladığı şiirin dönemin şairlerinin  (Yevtuşenko, Voznezenski, Bela Ahmadulina, vb.) şiirleriyle herhangi bir hısımlığı yoktu, 1920’lerin deneyci ve avangard estetiğinin izlerini taşıyordu. Bizim İkinci Yenicilerin yığma ve doldurma (Edip Cansever, Turgut Uyar ve izleyicileri) dize şiir anlayışının tersine eksiltili şiir yazıyordu. Bu yakındı bana.

Henüz Rusca yazmıyordu, yazdığı zaman Çuvaş dilinin söz dizimsel yapısını Rusca şiirlerine taşıyacaktı. Bu konuda, Aygi’nin Türkçe yayınlanan SEÇİLMİŞ ŞİİRLER[i] adlı kitabının Peter France ve Ülker İnce tarafından yazılan önsözlerinde okuyabilirsiniz.

Paris’te 1986 yılında Leon Robel ile Gennadi Aygi’yi uzun uzun konuştuk. Türkiye’ye dönünce Gennadi hakkında bir tanıtım yazısı yazdım, şiirinden birkaç örnek çevirdim.Yazıyı galiba Varlık dergisinde yayımladım. Gönderdiğim dergiyi Leon Robel’e  gönderdim, o da , Gennadi’ye göndermiş. Bir süre sonra Leon’dan bir mektup geldi. Gennadi adresimi istiyormuş. Gel zaman git zaman derken hemşerisi Boris Ryabuhin’in çalıştığı Türk şirketi aracılığıyla bir paket kitap geldi. Boris, Gennadi’nin benimle tanışmış olmaktan duyduğu memnuniyeti yazıyordu düzgün Türkçesiyle. Gelen kitaplar Rusca, Çuvaşça ve İngilizceydi. Uzun süre Türk şirketi aracılığıyla haberleştik. Benim kitaplarımı istedi. Gönderdim. Bazan Moskova’dan telefon ederdi, Boris aracılığıyla konuşurduk.

 Derken bir gün, artık Fatsa’ya yerleşmiş olan Azer Yaran İstanbul’daki evime geldi. Gennadi’yi Azer’e uzun uzun anlattım ve Rusca kitapları kendisine verdim. Bir süre sonra Azer’in Gennadi’den çevirdiği şiirler  SEN – SİMALARIYLA ÇİÇEKLERİN adıyla  İyi Şeyler Yayıncılık tarafından yayınlandı (1995).

 GENNADİ 2

Şimdi yazıya ara verip Gennadi hakkında internette bulduğum Rusca ve Çuvaşca metni okuyalım.

Gennadi Ayğí

Sovet Berlege Urıs tele 1960

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан

Бәйләргә?

Бу мәкаләгә башка Википедия мәкаләләре сылтамыйлар. Зинһар, ярдәмчене кулланып, кабул ителгән киңәшләргә күрә сылтамалар куегыз.

Ayğí Gennadi Nikolay ulı (Çuaş tele Айхи Геннадий Николаевич; 1934 21. August – 2006 21. Febräl), Çuaş şäğire häm tärcemäçese (Çuvaş şairi ve çevirmeni).

Çuaşstannıñ Batır rayonınıñ Şaymorza (Çĕнял) awılında Lisin familiäsendä tua. (Çuvaşistan’ın Batır ilinin Saymorza köyünde Lizin ailesinde doğdu).19531958. yıllarda Gorki isemendäge Mäskäw Ädäbiät İnstitutında belem ala (Gorki adındaki Moskova   Edebiyat Enstitüsü’nde bilim aldı). 19611971 Mayakovski muzeyenda eşli (Mayakovski Müzesi’nde işledi).. Berençe Çuaş telendä şiğerlär (Çuvaş dilinde şiirler)1949. yildan yaza, 1958. yılda üz kitabin çığara.(Üç kitabını çıkardı) 1960. yıldan Urıs telendä (Rus dilinde) şiğerlär yaza (şiirler yazdı).. Çuaş telenä küpläp Urıs häm Awrupa şiğriätenä tärcemä itä. 1987. yılğa qädär (yılına kadar)  Sovet Berlegendä Ayğí şiğerläre bastırılmasa da, şul uq waqıtta Ayğí şiğriäte Awrupa tellärenä tärcemä itelä häm böten dönyada dañga qazana. (Aygi şiirleri Avrupa dillerine tercüme edildi hemi de bütün dünyada ün kazandı).

Altı çizili siyah yazılı yerleri Çuvaşçadan karine ile tercüme (tärcemäçe) ettim.

Gannadi liseyi Çuvaşistan’da bitirdi. Öğretmenleriden birinin yardımıyla Moskova!daki Gorki Edebiyat Enstitüsü’ne girdi. Yazdığı şiirler ve bitirme tezi Parti’nin görüşüne uygun olmadığı için, KGB ajanı iki komsomol arkadaşının tanıklığıyla, okuldan atıldı. Leon Robel, okuldan atılmasına Pasternak’la olan yakın dostluğunun ve Nazım Hikmet’in Polonya’da yaptığı bir konuşmanın etkili olduğunu yazıyor.[ii] “[Nazım Hikmet) ], Sovyet şiirinde yeni bir şeyler olmadığını ileri süreen haziruna cevaben Gennadi Aygi’nin şiirlerini okudu.”[iii]

Gennadi Aygi’ye, kendisine ve şiirine Sovyetler Birliği’nde bütün kapılar kapalıydı ama bu arada Çek ve Slovak dillerinde kitapları yayınlanmışti. Sonra Almanya’da (1971) adından 1973 yılında Polonya ve Macaristan’da kitapları ve Fransa’da Change dergisinde şiirleri yayınladı.

Aygi böylece yalnızlıktan biraz olsun kurtuluyordu

Taa  Glasnost ve Perestroyka’ya  (1988) kadar dipsiz bir sefalet yaşarken Nazım Hikmet ve Pasternak’ın  cesaretlendirmesiyle şiirlerini Rusca yazmaya başlamıştı. 1987 yılının ekim ayında Çuvaşistan’da  Mitta Ödülü’nü alması iyileşmenin ilk belirtisi idi. Ama şiirleri ancak 1988’den sonra Sovyetler Birliğinde yayınlanır oldu. Ve ondan sonrası olması gerektiği gibi oldu ve Aygi dünyaa şiirinin doruklarına çıktı. Ben de Gennadi’yi 1986 yılında kendisini “Volga’nın Mallarmé’si” olarak tanımlayan Antoine Vitez ve Léon Robel sayesinde tanıdım. Bu sırada “İnsanın olacaksa Léon Robel gibi bir çevirmeni olmalı” diye yazdığımı anımsıyorum.

1992 yılında Uluslararası Liège Şiir Ödülü’ne jüri üyesi seçilmiştim. Ödül için Fazıl Hüsnü Dağlarca’yı önerdim. 27 Haziran 1992 günü  aldığım yazıda  Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın ön elemeyi geçtiğini gördüm. 5 Eylül 1992 günü Liège’de yapılan toplantıda  Dağlarca birinci turda sadece benim oyumu aldı. Bu arada Kanadalı şair arkadaşım Pierre-Yves Sousy’nin Gennady Aygi’yi önerdiği çıktı ortaya. Ama Sousy ve benim dışımda Aygi’yi tanıyan yoktu. Bu yazıda yer alan bilgileri içeren bir konuşma yaptım ama ödülü, hasta olduğu için Liège’e gelemeyen Arjantinli iyi şair Roberto Juaroz 6 oyla aldı ve bir süre sonra da öldü.

GENNADİ 3

Gennadi Aygi ile sonunda (9-11 MAYIS 2002)  Zurich’te el sıkışıp kucaklaştık. Benden şiirlerini Ülker’in ingilizceden çevirmesini istedi. Benim Zurich’te olacağımı bildiği için yanında ingilizce kitaplarını getirmişti. Elbette bir bildiği vardı. Ülker onun hayat kavgasından ve şiirlerinden pek etkilendi. Ülker epeyce şiir çevirdi. Şimdi unuttuğum bir tarihte Rodos’a gidecek olan Sezer Duru’dan Gennadi’nin de Rodos’ta olacağını öğrenince kendisine Türkçeye çevirilen  şiirleri verdik. Gennadi şiirlerin Türkçe çıkardığı sesi pek beğenmiş  ve gözleri yaşarmış.

Ülker şiirlerin çevirisi bitirince birkaç yayınevine önerdi. Herifler sanki büyük şiir uzmanıymışlar gibi kitapla ilgilenmediler. Kitap zamanın insafına kaldı. Bu arada bir gün Gennadi’nin karısından  (Ocak 2006) ve Avrupa Yazarlar Kongresi’nden (European Writers’ Congress – EWC) mail aldım. Hastane masrafları için benden de yardım isteniyordu. Yapabileceğimi yaptım ve aşağıdaki yazıyı yazıp 3 Şubat 2006 günü  Hürriyet gazetesinde yayımladım.

[SAYIN PUTİN !

Sayın Putin, bir maruzatım var! Konu, doğal gaz bunalımı, Mavi Akım uygulamaları değil. Bizimkiler işi yüzlerine gözlerine  bulaştırdıkları için, bu işin içinden, benim hatırım için (!) de olsa çıkmak mümkün değil.

Size başvurum bir Rus şairle ilgili: Çuvaş asıllı Gennadi Aygi (Геннадий Айги) ile ilgili. Gennadi, benim yakın arkadaşım. Rus dilinin (henüz) yaşamakta olan en büyük şairlerinden biri. Büyük Fransız tiyatro adamı ve Gennadi’nin çevirmeni Antoine Vitez’e göre “Volga’nın Mallarmési!”. Bu Bir Türk şairine “Boğazların Puşkini!” demek gibi bir şey.

Sayın Putin, Avrupa Yazarlar Kongresi’nden (European Writers’ Congress – EWC) bir e-posta iletisi aldım: Hastalanan Gennadi Aygi’nin bir Moskova kliniğinde yatmakta  olduğunu; aile sağlık sigortalarının hastane ve ilaç masraflarını karşılayamadığını; bu nedenle, hastane faturasını ödemeleri için aileye yardımcı olmamızı yazıyorlar. Kuşkusuz, mütevazı bütçemin elverdiği oranda yardımda bulunacağım.

Sayın Başkan Putin, bu haberden dolayı nasıl şaşırmış ve yıkılmış olduğunu tahmin edemezsiniz. Bizim ülkemizde Rus halkı merhametiyle, romantikliğiyle, coşkusuyla  ve delişmenliğiyle ünlüdür. Rus insanını, Puşkin, Tolstoy, Dostoyevski, Gogol, Çehov, Pasternak, Mandelştam,  Şolokov ve Bulgakov gibi büyük yazarların yapıtlarından tanıdık.

Çarlık Rusya döneminde olsun, Sovyetler Birliği döneminde olsun “Rus Devleti” tıpkı Rus halkı gibi sanatçılarına, yazarlarına sahip çıkmıştır.

Sovyetler Birliği döneminde, Yazarlar Birliği sadece Sovyet yazarlarına değil bütün dünyanın  yardım isteyen yazarlarına kucak açmış, sağlıklarını kazanmalarına yardım etmiştir.

Ülkemin birçok yazarı ve ailesi Sovyet Yazar Birliği’ni şükranla hatırlamaktadır.

Sayın Başkan, ne oldu da Rusya en büyük şairlerinden birini bir Moskova hastanesinde unuttu? Yeni düzen Rusları bu kadar mı değiştirdi?

Gennadi Aygi 1934 doğumlu. Çuvasistan’ın Chairmourzino kasabasında doğdu. Ömrü boyunca yoksulluk çekti. İşlerinin düzelmeye başlaması şunun şurasında sadece 15-16 yıl.

Sayın Putin,  Ankara ve Istanbul’daki temsilcilerinizin bu mektubumu size ulaştıracaklarını biliyorum. Onların sanat ve edebiyata duyarlı oldukları kadar,  görevlerinin sorumluluklarının bilincinde insanlar olduklarına da inanıyorum.

Sayın Putin, size  “Ölüm” başlıklı bir Gennadi Aygi şiiri okumak istiyorum Türkçe. Annesinin ölümü üzerine yazmış:

“Başındaki örtüsünü çıkarmadan

 annem ölüyor, 

hayatımda ilk ve son

ağlayışım bu bakarak

 o acınası entarisine.

 Ah, ne sessiz kar,

sanki dünkü iblisin 

kanatları düzlemiş gibi.

 Ah, ne dolgun kar birikintileri 

sanki saklıyorlar karınlarında 

dağlarını putataparların

 tanrılara adanmış kurbanlarının. 

 Ama kar tanecikleri hep taşıyor taşıyor toprağa

 tanrının hiyerogliflerini…”

(HÜRRİYET, 3 ŞUBAT 2006)]

***

GENNADİ 1

Bu yazı yayınlandıktan 18 gün sonra Gennadi Aygi ölümle buluştu. Günümüz Rus şairleri Gennadi Aygi’nin büyüklüğünün farkında mı? Bilemem. Ama Boris Pasternak, Nazım Hikmet yıllarca önce farkındaydılar. Birkaç kez onu Nobel Ödülü için önerenler de farkındaydı.

Sevgili garındaşım Gennadi Aygi çok istediği halde şiirlerinin Türkçe yayınlandığını göremedi. Ben ölmeden görebildiğim için çok mutluyum. Bana bu mutluluğu yaşatan 60 yıllık hayat yoldaşım Pomak Prensesi Ülker İnce’ye ve kitabın yayıncısı Şair ve Yazar Metin Cengiz’e çok teşekkür ederim. Her zaman sıfırdan başlayan ve çizdikleri sıfırın dışına pek çıkamayan Türk şairleri (Türkçe yazan etnik şairler de dahil) bakalım ne buyuracaklar? Ortalıkta şiir eleştirmeni olmadığı için zaten onlar hariç!

Şiirseverler için bilgi: Gennadi Aygi’nin şiirleri başta Fransızca ve İngilizce olmak üzere bütün Avrupa dilerine çevirildi, her dilde birkaç kitabı var. Aşılanırsınız. Sözüm dünyanın en iyi, en mükemmel şiirini yazdıklarını sanan şairler meclisinin dışınadır.

Özdemir İnce

16 Nisan 2016

[i] Gennadi Aygi, Seçilmiş Şiirler; Hazırlayan ve Çeviren: Ülker İnce; Şiirden Yayınları 2016

[ii] Léon Robel, AÏGUI, poète d’Aujourd’hui, Seghers, 1993. s.33

[iii]  age. s.33

TÜRK EDEBİYATININ ADAM OLMA İHTİMALİ ya da EDEBİYATTA AKP AHLAKI

İstanbul’a göçmeden önce (1988) Ankara’da oturuyorduk. Ataol Behramoğlu ile Çankaya’dan Kızılay’a inerken bana “Yahu ihtiyar memlekette doğru-dürüst bilen yok, imge nedir bir yaz da millet öğrensin!” diye talimat vermişti.  (Kendisine teşekkür ederim).Talimatını yerine getirdim ve Varlık dergisinin temmuz, ağustos, eylül, ekim ve kasım 1983 (Sayı:910-914) sayılarında yayımlanan  “İmge ve Serüvenleri”[i] adlı 50 sayfalık bir yazı yazdım. Benim, edebiyat teorisi (kuramı) alanında yazdığım ilk program yazısıdır. Arkası gelecektir. Bu kitabı, Tabula Rasa[ii], Yazınsal Söylem Üzerine[iii] ve Şiirde Devrim[iv] adlı kitaplarım izledi.

Okumaya devam et