İSKENDERİYE KÜTÜPHANESİNİ KİM YAKTI ?

İskenderiye Kütüphanesi’ni kim yaktı sorusu nereden geldi aklıma ? İskenderiye Kütüphanesi derken gözümün önüne bir Kleopatra filmi geliyor. Bilindiği gibi Mısır Kraliçesi VII. Kleopatra önce Julius Caesar’ın sevgilisi ve karısı olur. Onun öldürülmesinden sonra sıra Marcus Antonius’a gelir. Çok acılı bir sevdadır Kleopatra-Marcus Antonius aşkı.
İmparatorluk mücadelesinde Marcus Antonius ile Octavius’un arası açılır. Octaius önce deniz savaşında galip gelir, bir yıl sonra Mısır’a gelir. Romalıların kendi aralarında yaptığı sokak savaşını uzaktan izleyen Cleopatra “Eyvah kütüphanem !” diye haykırır. 400 bin kitaplık Kütüphane belki de o zaman yanıp kül olmuştur.
Bu savaş sırasında umudunu yitiren Cleopatra intihar eder, peşinden Antonius. Yıl M.Ö.30’dur.
***
“İskenderiye’nin Yaşlı Şairi” Konstantinos Kavafis (“Bütün Şiirleri”, Çev: H.Millas-Ö.İnce. Varlık yayınları) aşağıdaki şiiri 1911 yılında yazmıştı. Antonius’un intihar etmeden önceki dakikalarının, saniyelerinin şiiri:

[TANRI ANTONİUS’A SIRT ÇEVİRİYOR

Eğer, gece yarısı, duyulursa ansızın
geçişi görünmeyen bir alayın
eşsiz müziklerle ve seslerle –
boyun eğen yazgına, başarısız girişimlerine
ve hep hayalde kalan tasarılarına hayatının
ağlama sakın boş yere.
Çoktandır bekleyen biri gibi, bir yiğit olarak,
veda et ona, bu giden İskenderiye’ye.
Aldanmayasın sakın, demeyesin hele:
“Bir düştü bu, kulaklarım yanlış duydu.”
Böylesine boş umutlara tenezzül etme.
Çoktandır bekleyen biri gibi, bir yiğit olarak,
yaraşırcasına böyle bir kentte yaşamak kısmet olmuş birine
yaklaş sarsılmaz bir kararla pencereye
ve duygulanarak dinle, ama
yakarmaları ve sitemleriyle değil korkakların,
son bir haz olarak dinle onları,
o gizemli ordunun benzersiz çalgılarını
ve veda et ona, yitirmekte olduğun İskenderiye’ye.] ***
İkinci iddiaya göre İskenderiye Kütüphanesini paganlar ile Hıristiyanlar savaşı sırasında Imparator I.Theodocius (250-350) yaktırdı. Üçüncü iddiya göre ise Halife Ömer, Mısır fatihi komutan Amr İbn al-As’a yaktırdı (651). Şu gerekçe ile : “Bu kitaplardaki bilgiler Kuran’a aykırı ise haramdır. Kuran’da yazanların aynısı ise gereksizdir !”
Kim yakmış olursa olsun, şimdi aynı yerde 1995-2002 yılları arasında inşa edilen yeni kütüphane var. Bu kütüphaneyi pazartesi günü göreceğim.