Kargı ve Karadelikte Bir Yolculuk & Tersine ya da Sapkın Ayetler

ASLIHAN TÜYLÜOĞLU

ASLIHAN TÜYLÜOĞLU 

Özdemir İnce Türk şiirinin en verimli şairlerinden biri. Yazdığı onca şiir, şiir düşüncesinin mayalanmasını da beraberinde getirmiş; şiir sanatı konusunda açılımlar öneren birçok araştırma ve inceleme yazısı kaleme almıştır. Onun Türk şairinin şiir bilgisi adına yararlanabileceği bu önemli çalışmaları yabana atılamaz. Özdemir İnce bu verimleri ortaya koyarken gerek Türk şiirinin gerekse Batı şiirinin önemli deneyimlerini özümsemiş ve özümsetmiştir. Onun bu aranışının bir ürünü olarak 1963’te yayımladığı “ Kargı” kitabı gösterilebilir. Özdemir İnce “Kargı” adlı kitabına aldığı şiirlerden önce yazdığı, çocukluğunu ve ilk gençliğini, o günlerde yaşadığı coğrafyayı flu bir izlek olarak yansıttığı şiirlerini 1990 yılında “Gürlevik” adı altında kitaplaştırdı. Bu kitaptaki Öyküsüz/Comte De Lautreamont İçin, Alcyone, Sirk, Seni Kendimden Anlıyorum I. II. III. isimli şiirleri “Kargı” adlı kitabının 2014 baskısına alarak söz konusu bu kitabı yeniden düzenlediğini belirtmekte yarar var.

ELLİ_YIL_SONRA_KARGI
VE Yayınları, 2014

“Kargı”nın bütünündeki şiirlerin aynı duyarlık ve aynı şiir anlayışı ile yazılmış olması Özdemir İnce’nin o günlerdeki şiir anlayışını net bir şekilde yansıtıyor. Bazı eleştirmenler Özdemir İnce’nin bu kitabından yola çıkarak onun İkinci Yeni’nin verimlerinden yararlanarak bir şiir kurduğunu söylese de; bu, yeterli bir saptama olmaz. Çünkü o İkinci Yeni’ye rağmen bir şiirin peşindedir. Özellikle Fransız şiirinden yola çıkarak kültürel bir şiirin izini sürmüş; bu şiirin olanaklarını sonuna kadar kullanmış; düzanlatım şiirin verimlerinden yararlanmış biçimsel olana bir genişlik kazandırmıştır. İkinci kitabı olan “Tutanaklar”ı (1967) bu doğrultuda değerlendirmek de yanlış olmaz. Özdemir İnce üçüncü kitabı “ Kiraz Zamanı” (1969) ile bulduğu şiiri verimli bir zemine oturtmuştur. Artık yazdığı şiirler yerel- ulusal ve evrenseldir. Günceli hiçbir zaman boşlamaz, politik olan özenle gözetilir, coğrafya yaşamla örtüştürülerek şiirlerde yerini alır. Hayatın tarihsel derinliği de bir izlek olarak şiirlerde keşfedilmeyi bekler, bunun yanında kendi bireysel tarihini de yazmaktan geri kalmaz.

KARADELİKTE_BİR_YOLCULUK
KAYNAK YAYINLARI, 2014

Özdemir İnce “Kargı” da  biçimsel olarak o zamanlar bizde pek fazla örneği bulunmayan Batıda Aloysius Bertrant, René Char, Lautreamont’un zirveye taşıdığı düzanlatım şiiri kullanırken, anlamca birbirinden uzak kelimeleri bir araya getirmeyi, sıradanlıktan kaçınmayı seçmiş, bilincini ve bilinçaltını özgür bırakarak, çağrışımsal değeri yüksek, sezgiye seslenen gerçeküstü öğeler de saptayabileceğimiz bir şiir kurmuştur.

Özdemir İnce’nin son kitabı iki şiir kitabından oluşuyor; “Karadelikte Bir Yolculuk” ve “Tersine ya da Sapkın Ayetler.” “ Karadelikte Bir Yolculuk” ise dize anlayışından çok düzyazıya yakın, sert sözcüklerden oluşan cümle yapısı kullanılarak bazen bilimsel bilgiler aktararak kurulmuş. İzlek olarak günümüz ve ülkemiz insan ve olaylarına çevrilmiş durum şiirlerinde, eleştiriler, en çok; din, fütüvvet, icazet, ümmet anlayışı, kadercilik ve mevcut siyasi sistem üstüne yöneliyor. Günümüz insanının belleksizliğini, bireyciliğini, sorumsuzluğunu, kendi yazgısını başka ellere vermesini alabildiğine eleştiriyor Özdemir İnce. Alfabenin harfleri ve bu harfle başlayan bir sözcük üzerine kurulan şiirler, bu sözcüklerin getirdiği düşünce ve çağrışım izlerini taşıyor. Bilimsel düşüncenin, özgürlüğün, eşitliğin, kardeşliğin kutsal kitabını oluşturmaya çalışıyor. Kutsal kitaplardan yapılan alıntılarla, bunlara karşı tezler üretiliyor. İnsanı sindirmekte, kullaştırmakta, köleleştirmekte kullanılan tanrı inancına karşı geliniyor. “Karadelikte Bir Yolculuk” aynı zamanda bir zaman yolculuğu; bugün yani şimdi, içinde barındırdığı geçmişle beraber yorumlanırken aynı zamanda geleceğin nasıl olması gerektiği sorgulanıyor.

“Tersine ya da Sapkın Ayetler”de Gezi Direnişi üstüne kuruluyor şiirler, bir kozalağın başlattığı orman yangını olarak adlandırılan olaylar “Karadelikte Bir Yolculuk”ta dile getirilen boğucu ortama yapılan eleştirilerin toplumsal düzlemde yaygınlaşmış olduğunu da gösteriyor. Özdemir İnce her zaman savunduğu gibi yalın bir dille, coşku ve umuda evrilen dizelerle tanıklığını ortaya koyuyor, gördüklerini yorumlayarak toplum hafızasını sağlamlaşmasına, ortaya çıkan özgürlük ruhunun derinleşmesine katkıda bulunuyor.

Yine kutsal kitaplardan alınan alıntılar bulunuyor “Tersine ya da Sapkın Ayetler”de; “Dünyayı çalmak istiyorum / bütün tanrıların elinden” diyen Özdemir İnce, insanların tanrılara kul olmasını, tanrı anlayışının kapitalist düzene ettiği hizmet ile işçilerin, köylülerin sömürülmesine insanın bireysel yaşantısının korku ile sindirilmesine karşı ve işçilerin, köylülerin, dul ve yetimlerin kısacası tüm ezilenlerin tanrılar olmadan yaşamayı öğrenmesi gerektiğine vurgu yapıyor.

“Karadelikte Bir Yolculuk”ta dil, içinde bulunduğumuz çağın yüzeyselliğini, hızını ve boş vermişliğini durdurmak, aksatmak için şiirsellik açısından zorlanıp düzyazı sınırlarına çekilirken; “Tersine ya da Sapkın Ayetler”de daha akıcı ve yumuşak, umudu temsil eden daha okşayıcı ve kapsayıcı bir söyleme varılıyor.

Özdemir İnce’nin “Kargı” ile başlattığı şiir zincirinin son iki halkası olan “Karadelikte Bir Yolculuk” ve “Tersine ya da Sapkın Ayetler” kitaplarındaki şiirler bir şiir aranışının diyalektik ilişkisini hem içerik hem de biçimsel ve yapısal olarak net bir şekilde ortaya koyuyor. Özdemir İnce başlangıçta “Kargı” adlı şiir kitabıyla biçimsel olanın olanaklarını zorlamış, her denemesinde biçimin anlama dönüştüğünü görmüş, ondan sonra yazdığı her şiirde “biçim anlamdır”; “anlam biçimdir” kavrayışı ile poetikasını ortaya koymuştur. Bu son iki kitap poetikasını doğrular niteliktedir.

Bir şairin, Özdemir İnce gibi ilk kitabını yadsımayıp sevgi ile yeniden gün ışığına çıkartması önemlidir. Bu, şiire tutarlı bir noktadan başlamanın; değişip gelişerek bir şiir ormanı oluşturmanın uyarıcı, eğitici bir göstergesidir. Şiire hazırlanmak konusunda söylediklerini anımsatmakta yarar var; şöyle diyor “Genç Şaire Mektup” yazısında; “Türk şiiri antolojisini çok iyi okudum ve okuduğum şairleri önce kalburla, sonra elekle durmadan eledim. Taa ki birkaç şair kalana kadar. Bu birkaç şairin haritasını ve yolunu öğrendim. Öğrenir öğrenmez de o yoldan ve yollardan saptım. Kendime yeni yollar yeni tarlalar açtım. // Başka dillerin şiirlerini öğrendim. Bizim şairlere yaptığım muameleyi onların şiirine de yaptım” (Şiirsaati, Sayı: 12)

Özdemir İnce’nin bu yöntemle her zaman mevcut şiir ortamının, şiir eğilimlerinin, şair gruplaşmalarının dışında kurduğu ve süreç içinde değiştirerek geliştirdiği şiirinin ve şiir sanatı üzerine getirdiği düşüncelerin özümsenmesi, gerek okuyucu gerekse şiire yeni başlayanlar için pedagojik bir önem taşır. Bu açıdan Özdemir İnce’nin diğer tüm eserlerinin de değerlendirilmesi gerekir.

(AYDINLIK KİTAP EKİ, 15 AĞUSTOS 2014)

***

ASLIHAN TÜYLÜOĞLU

Aslıhan Tüylüoğlu

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Aslıhan Tüylüoğlu (d. 2 Nisan 1972, Aydın) Türk şair.

Aydın’da yaşayan Aslıhan Tüylüoğlu, Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektronik bölümü ve A. Ü. A.Ö Faktültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümü mezunudur.

Yazı ve şiirleri; Lodos, Dize, Papirüs, Mühür, Hâyâl, Patika, Koridor, Şiiristan, Silgi, Şiiri Özlüyorum,Denizsuyukasesi, Andız, Yazılıkaya, Eliz, Alaz, Kurşunkalem, Temren, Zalifre Yazıları, Akköy, Deliler Teknesi gibi dergilerde yayımlanmış ve yayımlanmaya devam etmektedir.

Yokuş Çıkan Su adlı kitabıyla, Homeros Edebiyat Ödülleri / Metin Eloğlu Şiir Ödülünde birincilik almıştır. Ayrıca Homeros Edebiyat Ödülleri / Bir Şiiri İnceleme yarışmasında Behçet Necatigil’in Manifestosu Bir Şiir:’Panik’ adlı çalışmasıyla ikincilik ödülünü ve Behzat Ay Yazın Ödülleri 2013 / Şiir İnceleme yarışmasında iki çalışmasıyla birincilik ödülünü almıştır.

YAPITLARI:

  • Balkon Yalnızları, (Şiir), 2008, İzmir, Etki/Dize yayınları.
  • Yokuş Çıkan Su (Şiir), 2011, İzmir, Etki/Dize yayınları.
  • Bir Kadın Masalı, (Şiir), 2013, İzmir, Eki/Dize yayınları.
  • Bir Şiirin İçi (İnceleme, Gökben Derviş, Nilüfer Altunkaya, Nuran Kekeç ile ortak kitap.)
  • Bir Şiirin Söylediği-3, (İnceleme, Şerif Mehmet Uğurlu, Gamze Akbaş, Seçil Özcan,Onur Akyıl, Melih Elhan ile birlikte ortak kitap