KEMALİZM

Bir site okurundan aşağıda okuyacağınız ileti geldi. Bilindiği gibi okurlarımla ve site izleyicileri ile özel yazışma yapmamak gibi kötü bir huyum var. Ama ilgilendiği ve soru haline getirdiği düşünceleri  ve benim cevabım sizleri de ilgilendirebilir.Bu nedenle okuyacağınız yazıyı hazırladım. Önce izleyicisinin iletisini okuyalım:

ÖZDEMİR İNCE

31 AĞUSTOS 2015

***

Konu: Anayasalarımız ve Atatürk İlkeleri

Merhaba Sayın İnce,

1961 Anayasasıyla ilgili yazınız benim için diğer (önceki ve sonraki) Anayasaları gözden geçirmeme vesile oldu.(Konuyla ilgili Anayasa metinleri aşağıdadır)

Bu vesileyle,  özellikle Atatürk eksenine oturttuğunuz görüş,fikir ve düşüncelerinizi yakından takip eden biri olarak bazı soruları (kendi gelişimim açısından da) size yöneltme gereği hissettim.

1924 Anayasasıyla başlayan,1937’de Laiklik ilkesiyle tamamlanan (Kimi görüşe göre,Atatürk ilke ve İnkılaplarının) süreci alıntılarla aşağıdadır. Bununla birlikte süreç Cumhuriyetimiz,Cumhuriyetimizin tarihi gelişimi,tek parti,çok partili sisteme geçiş,Atatürkçülüğün evrimi, algısı ve buna yönelik sorular da yine akla gelmiş ve bu  mealde değerli görüşlerinize tarafımdan ihtiyaç duyulmuştur.

Bu maili yanıtlamanız benim için hayati bir önem arz etmektedir.İlginize teşekkür etmekle birlikte,çalışmalarınızda kolaylıklar diler rehberliğinize ayrıca müteşekkir olduğumu belirtirim…

Kemalizm’in 1924 Anayasında 1937 yılında tamamlanmış haliyle bizzat Atatürk’ün isteğiyl eklenmesi,

(Değişik madde 05.02.1937 / 3.115. madde ile) Anayasa metni madde 2:

1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu

MADDE 2. — (Değişik madde: 5.2.1937-3115/md. 1)[3] Türkiye Devleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, lâik ve inkılâpçıdır[4]. Resmî dili Türkçe’dir. Makarrı Ankara şehridir.

1945 Anayasasında Atatürkçülüğün Korunması:

MADDE 2. — Türkiye Devleti Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devletçi, Lâyik ve Devrimcidir. Devlet dili Türkçedir. Başkent  Ankara’dır.

1952’de 1945 Anayasasının kaldırılması, 1924 Anayasasına tekrar dönüş (Sonradan eklenen Kemalizm ilkeleri de kaldırılmış.) Öte yandan”1945 Anayasasının kaldırılması için TBMM’de yapılan oylamaya CHP katılmamıştır”

[491 Sayılı Teşkilât-ı Esâsiye Kanûnu’nun yeniden yürürlüğü]

MADDE 1. — 20 Nisan 1340 tarih ve 491 sayılı Teşkilât-ı Esâsiye Kanûnu 4695 sayılı Kanunun kabul tarihine kadar yürürlükte bulunan tâdilleriyle birlikte tekrar mer’iyete konulmuş ve bu kanun yerine ikâme edilmiş olan 10/1/1945 tarihli ve 4695 sayılı Anayasa mer’iyetten kaldırılmıştır.

1953 Anayasasında 52’deki durumun devam etmesi, 24/12/1952 tarihli ve 5997 sayılı kanunla tekrar meriyete konulmuş olup 31 Aralık 1952 tarihli Resmî Gazete’de neşredilmiş bulunan 20 Nisan 1340 tarihli ve 491 sayılı Teşkilâtı Esasiye Kanununun  metninde aşağıdaki tertip hataları görülmüştür.

1961 Anayasasında Kemalizm tek ilkeyle geri gelir.

Madde 2: Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve başlangıçta

belirtilen temel ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal

bir hukuk Devletidir.

Sadece laiklik vardır, milliyetçi demez milli der.

MADDE 2. – Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına ve Başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, millî, demokratik, lâik ve sosyal  bir hukuk Devletidir.

1982 Anayasasında laiklik ilkesinin yanına Atatürk milliyetçiliği de eklenir.

Madde 2,

  1. Cumhuriyetin nitelikleri

MADDE 2.– Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk  milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.

1982 Anayasasının o maddesi bugün de geçerlidir. Şu anda Atatürk ilkelerinden yalnızca ikisi milliyetçilik ve laiklik devleti bağlar. Diğer 4 ilke Anayasa’da yoktur. Oysa Kemalizm 6 ilkesiyle bir bütündür değil midir?

***

Şimdi, iletinin sonundaki sorularını yanıtlayacağım:                

-1961 Anayasası Kemalizm’den uzaklaşmak mıdır?

Hayır!                                                                                        

– Sosyal Demokrasi Kemalizm’de var mıdır?

-Vardır. 6 Ok’un CUMHURİYETÇİLİK ve HALKÇILIK ilkesi.      

 -Atatürk ilkeleri söz konusuyken onun kuruculuğunu yaptığı parti ve partinin ulusal sol’a evrilmesi nasıl izah  edilir?

 -Diyalektik gereği elbette evrilecek.

-Sol,Sosyalizm,Sosyal Demokrasi Atatürk ilkeleriyle çelişiyor mu?

-Geçirdiği maceralara bakmayın, Türkiye Cumhuriyeti Devleti (komünizm hariç) sola açık bir yapıdır. Halkçı ve “sosyal” olan Cumhuriyet solla, sosyalizmle, sosyal demokrasi ile çelişmez. CHP de cumhuriyetçi bir partidir, kurucudur.                              

-CHP’nin Sosyalist Entarnasyonel’in bir üyesi olması yine Kemalizmin ruhuna uygun mudur?

-Evet!                                                                                              

-Atatürk devrimciliğinde sağ-sol ayrımı var mıdır?

-Cumhuriyet devrimleri sadece soldadır. Kemalizm ve Atatürkçülüğü cumhuriyet kavramı ve kapsamı içinde düşünürseniz sorun kalmaz.                                                        

 –Kemalizm bir ideoloji,Atatürk ideolog ve Kemalistler (Atatürkçüler) Kemalizmi bir ideoloji olarak benimsemeliler mi?

-Kendileri bilir. İdeoloji cumhuriyetçiliktir. 1938’den sonra keşke sadece bu sözcük kullanılsaydı.                                        

-Kemalizmi ideoloji içine aldığımızda onu belli bir sınır içinde hapsediyor oluyor muyuz?

-Hayır. İdeolojinin surları yoktur                                                  

 – Kısacası Kemalizm nedir?

– Aşağidaki BU NE BİÇİM MEMLEKET başlıklı yazıyı okuyun.    

***

Ben çok uzun süredir KEMALİZM ve ATATÜRKÇÜLÜK gibi kişiselleştirilmiş kavramları kullanmıyorum.  CUMHURİYET ve CUMHURİYETÇİLİK’i kullanıyorum. İkisi de evrensel boyutlu kavram. 

Şimdi 16 temmuz 1996 tarihinde yazılmış bir yazı okuyacaksınız. Yazıyı okurken parantez içinde sayılar göreceksiniz. Yazının sonunda bunlarla ilgili 20 yıl sonraki açıklamalarım var.

***

BU NE BİÇİM MEMLEKET[i]

Refah Partisi’nin Doğru Yol Partisi’yle yaptığı koalisyon pazarlıkları gerçekleşme sürecine girince, Batı’nın Türkiye’ye olan ilgisi bir kez daha kabardı; Ankara ve İstanbul, Batı ülkelerinden gelen gazetecilerin neredeyse istilasına uğradı. Benimle konuşma yapmaya gelen gazeteciler arasında en hazırlıklı olanları, National Public Radio ile La Repubblica gazetesinin muhabirleri olan biri kadın, biri erkek, iki İtalyan’dı. Sorularının en önemlileri şu başlıklar altında toplanabilir:                                                                      Kemalizm ne idi, şimdi nedir, Türkiye’de kimler Kemalisttir, Refah Partisi’nin yükselişine karşı Kemalistler bir toplumsal muhalefet cephesi oluşturabilirler mi?

  1. Türkiye’deki laik-antilaik cepheleşme gerçekten var mıdır? Böyle bir cepheleşme varsa, sonuçta kazanan kim olur?
  2. Refah Partisi’nin yükseliş nedenleri? Refah Partisi düzenin içinde kalmayı içtenlikle istiyor mu, isteyebilir mi?
  3. Türkiye’de yakın bir gelecekte ya da gelecekte bir iç savaş olasılığı var mıdır?                                                                   Konuşma sırasında gazeteciler hakkında şöyle bir izlenim oluştu bende: bu gazeteciler Kemalizmin ne olduğunu bilmiyorlar, Kemalizmi despotizmle özdeşleştiriyorlar ve halkın zaman içinde Kemalizmden uzaklaşarak Refah Partisi’ne yöneldiğini sanıyorlar, Refah Partisi’nin yükselişine de bu yönelişe bağlıyorlar. Öte yandan, Refah Partisi’nin yükselişini, halk katmanlarında oluşan bir antilaik akımın payandalık ettiği kanısındalar.

Gazetecilerle yaptığımız konuşma yazıya döküldüğü zaman, küçük bir kitap oluşturabilir. Söylediklerimin özetinin özeti bile, bu “önsöz”[ii] denemesini yirmi otuz sayfalık bir makaleye dönüştürebilir. Ancak ben, Kemalizm için söylediklerimi burada özetlemeye çalışacağım: Kemalizm, bir Nazizm, bir İtalyan Faşizmi, bir Baasçılık, bir Nâsırizm değildir. Bu totaliter rejimlerden çok farklı olarak, Kemalizmin “cumhuriyetçilik” ilkesi, aynı zamanda demokrasiyi de kapsamaktadır. Nitekim, öteki “izm”ler başka partilerin varlığına son verirken, tek partili bir rejim olan Kemalizm, çok partili rejimi kurarak, çok partili parlamenter demokrasiye geçişi sağlamıştır.

Kemalizmin “milliyetçilik” ilkesi ırkçı bir milliyetçilik değil, yurtsever bir milliyetçiliktir. Kemalizmin “devrimcilik”i, belli bir sınıfın ideolojisi doğrultusunda sınırlı bir programın gerçekleştirilmesine yönelik bir devrimcilik değil, bilimsellik ve çağdaşlık kaygısı taşıyan, önü açık bir çağcıllaşma devrimciliğidir.

Türkiye, Kemalizmin “laiklik” ilkesi sayesinde, her şeye karşın, İslam dünyasının tek çağdaş ve gelişmiş ülkesidir.

1945-1950 yıllarına kadar dünyanın birçok ülkesi devletçi ekonomi politikaları uyguluyordu. Türkiye, 1950’den sonra hâlâ devletçiliğe takılı kaldıysa ya da devletçilik anlayışını modernleştirmediyse, bunun sorumlusu Kemalizm değil, ülkeyi 14 mayıs 1950 tarihinden günümüze kadar yönetmiş olan merkez sağ partilerin hükûmetleridir.

“Halkçılık” ise her sol  ideolojinin programında yer alması gereken çok boyutlu ve devingen bir anlayıştır.                                    Günümüzün Kemalisti nasıl bir “kişilik”tir ya da nasıl bir “kişilik” olmalıdır? Günümüzün Kemalisti cumhuriyetçidir, demokrattır, toplumsal adaletten yanadır, halkların ve cinslerin eşitliğinden yanadır, bilinçli çevrecidir, Anayasa’nın “değiştirilemez” maddelerinin inançlı savunucusudur. Bu özellikleri çözümleyip yorumladığınız zaman, karşımıza bir “sol” kişilik olarak çıkar Kemalist.

Ancak Kemalist kişilik bunlarla sınırlı olmamak gerekir: gerçekten demokrat, gerçekten liberal, düşünceyi açıklama ve inanç özgürlüklerine gerçekten inanan ve laikliği çağdaş Türkiye toplum ve devletinin “olmazsa olmaz” oluşturucusu kabul eden bir merkez sağcı da Kemalist olabilir kolayca. Laik bir ülkede yaşamanın kendi dinsel inançlarıyla çelişmeyeceğine inanan, dinsel inancı ile devlet yönetimini birbirine karıştırmayan bir Müslüman da Kemalizm karşıtı olmayabilir.                                                                         Türkiye’de merkez sol partiler Kemalist olduklarını, olmaları gerektiğini unuttukları için yozlaştılar, programsızlaştılar, devrimsizleştiler, bölündüler ve birer “hizip” partisi oldular. “Kuvayı Milliye” ruhundan uzaklaştılar.

Merkez sağ partiler de, gerçekten demokrat, gerçekten liberal, gerçekten laik, merkez sağın “evrensel” niteliklerine gerçekten sahip olan partiler olmadıkları için, ırkçı, ırkçı-dinci ve köktendinci partilerin ara istasyonları, limonlukları oldular ve Refah Partisi’nin iktidarını hazırladılar. Nitekim, “ANAP bizim gençlik kolumuzdur” diyen (Milliyet gazetesi, 9 haziran 1996) Necmettin Erbakan da bu görüşümüzü doğrulamaktadır. Gerçekten de, Adnan Menderes’in Demokrat Parti’si de, Süleyman Demirel’in Adalet Partisi de, yukarıda belirttiğim nedenler dolayısıyla, Millî Selamet ve Refah partilerinin gençlik kolları olmuşlardır.

Refah Partisi için hiçbir şey söylemeyeceğim. Bu parti de Babil Kulesi’ne benziyor ve yapısında birçok hizibi barındırıyor. “İktidar”, bu heterojen yapının ayrışmasına ve hizipler arası mücadeleye yol açacak; Türk solunun 1970’lerde yaşadığı kaos, ayrışma ve çözülmeyi, 1996’dan sonra köktendinci sağ yaşamaya başlayacak ve kendi “Müslüman Kardeşler”ini (1) yaratıp üretecek (doğal olarak şimdiye kadar yaratmadıysa).

Kemalizmin otuz yılda yarattığı Cumhuriyet’in, her şeye karşın ayakta kalması, onun ilkelerinin ve yarattığı yaşama biçiminin halkımızın büyük bir çoğunluğu tarafından benimsendiğinin alçakgönüllü bir kanıtı.

Refah Partisi kadrolarının ve sempatizanlarının, kimi zaman açıkça ve çoğunlukla da kapalı kapılar ardında, bir şeriat rejimine dayalı devlet kurmak istedikleri biliniyor. Önümüzdeki günlerde, Refah Partisi iktidarı öncesinde yazı hazırlamak üzere ülkemize gelen yabancı gazetecilerin yazılarında, kendilerine bu türden özlemlerin dile getirildiğini, şeriat devleti itirafları yapıldığını okuyacağız. Bu özlemleri dile getiren ve itirafları yapan ağızların, liderlerin ağızları olmasa bile, onların arkasındaki sıralarda yer alanların ağızları olduğunu öğreneceğiz. (2)

Türkiye, ne yazık ki, önümüzdeki dönemde, insan haklarına saygılı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olan Cumhuriyet’ini şeriatçı özlem ve iddiaların saldırısına karşı korumak zorunda kalacak belki. Refah Partisi bu türden bir tehdidi içinde barındırıyor mu, önümüzdeki dönemde göreceğiz bunu. (3) Bu nedenle, Refah Partisi ile potansiyel “Şeriat Partisi”ni birbirinden ayıralım şimdilik. Suudî Arabistan Danışma Meclisi Başkanı Şeyh Cubeyr’in, Cumhuriyet gazetesinin 13 temmuz 1996 tarihli sayısında yayımlanan Londra kaynaklı sözlerinin benzerini, Türkiye’de duymamız olasılığı var mı? Şeyh Cubeyr, demokrasinin Kuran’la bağdaşmaz olduğunu, oylama yoluyla seçim yapmanın ve siyasî eleştirinin, Kuran’ın ilkelerine aykırı olduğunu ve Hz. Muhammed’in “ıktidara talip olanlara bunu vermeyin” dediğini söylüyor.(4)

Şeyh Cubeyr’in sözlerinin Türkiye’de tekrarlanmasının ve savunulmasının demokratik bir hak olup olmadığı konusunda İkinci Cumhuriyetçiler ne düşünüyor acaba?(5) Bunu gerçekten merak ediyorum.

Son elli yılda nereden nereye geldik: sağcı-solcu, ilerici-gerici, komünist-antikomünist karşıtlıkları, artık iyice tavsadı. Laik-Müslüman karşıtlığı ise tam anlamıyla bir kamuflaj karşıtlığı. Böyle bir karşıtlık ve uzlaşmazlık söz konusu değil: birbirlerine benzemeyen kategoriler çelişemezler. Bir devlet rejimi anlayışı ile bireyin dinsel inancı niçin çelişsin, niçin çatışsın? O bireysel dinsel inanç, bir devlet rejimi savı yüklenmedikçe, doğal olarak. Bu nedenle, laik birey ile Müslüman birey arasında bir çelişkiden söz edilemez. Üstelik, bu iki özellik, aynı kişide ve bir arada bulunabilir.

Laik devletin kategorik karşıtı teokratik devlettir. Şeriat devletidir.(6)                                                                                                   Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, laik devlet ile şeriat devletleri arasındaki seçimi yapmıştır, çoğunluğuyla ve bilinçli olarak. Bir tür vatandaş ise böyle bir seçim yapmak gereği duymamıştır, ama laik devletin getirdiği yaşam biçimini benimsemiş ve ona göre yaşamaktadır. Ama yumurta kapıya dayanınca, o da bir seçim yapmak zorunda kalacaktır. Komünistler, sosyalistler, sosyal demokratlar, merkez sağ partilere oy verenler, liberaller ve muhafazakârlar, demokrasiye ve özgürlüklere inananlar, çevreciler, feministler, maçolar, bir gün seçim yapmak zorunda kalmadan önce, şimdiden seçimlerini yapmalıdırlar. Eğer laik Türkiye Cumhuriyeti’nin yanında yer aldıklarını, yer almaları gerektiğini düşünüyorlarsa, bu seçimin gereklerini yerine getirmedikleri için, zamanında ve gerektiği gibi yerine getirmedikleri için, yarın çok pişman olabilirler.(7)

Seçimlerini yapmış olanların, bir basamak daha çıkıp şu sorunun yanıtını bulmaları gerekmektedir: laik Türkiye Cumhuriyeti’ni hangi ideoloji kurmuş, hangi ideoloji, bütün engellemelere karşın, bütün fesatlara karşın bugüne taşımıştır? Komünizm mi, sosyalizm mi, sosyal demokrasi mi, faşizm mi, merkez sağ ideoloji mi, milliyetçi-muhafazakâr ideoloji mi? Yoksa Kemalizm mi? Vicdan sahipleri bunun yanıtını hemen vereceklerdir. Elbette Kemalizm. Evet, şeriatçıların, İkinci Cumhuriyetçilerin, Yeni Osmanlıcıların, fantirifitton sözde aydınların, o “her zaman haklı olan”ların ve toplumun vitrinlerine bir sinek leşi gibi yapışmış olanların horladıkları ve bir hakaret sıfatı olarak kullandıkları Kemalizm!

Cumhuriyet Halk Partisi, Demokratik Sol Parti, Anavatan Partisi, Doğru Yol Partisi ve öteki partiler, parti liderleri, örgütleri, üyeleri, sempatizanları, oy verenleri de bu sorunun yanıtını vermek zorundadırlar. Özellikle de 14 mayıs 1950’den 8 temmuz 1996’ya kadar Türkiye’yi yönetmiş olan merkez sağ partileri, kendi varlıklarını, kendi varoluşlarını, yapılarını, yapılanmalarını ve sorumluluklarını yeniden düşünmelidirler. Merkez sağın evrensel değerleri ile milliyetçi-muhafazakâr söylemin, Türk-İslam sentezinin aynı sepette yer alıp almadığını düşünmelidirler.

Kemalizm’i böyle anlattım İtalyan gazetecilere. Öteki soruları yanıtlamasam da olurdu, ama yorumu onların irfanlarına bırakmayıp yanıtladım:

  1. Kemalistler, aralarında Refah Partisi de olmak üzere herhangi bir siyasal partiye karşı değil, ama şeriat devleti taleplerine karşı bir cephe oluşturup bunun önderliğini yapabilirler. Herhangi bir parti, şeriat taleplerinin temsilcisi durumuna gelmişse, gelirse, bu talepleri korursa, bir karşı cephe, Cumhuriyet’e karşı bir karşı cephe oluşturmuş olur. Bu durumda, bütün Kemalistler doğal olarak karşı cephede yer alacaktır. Bu seçim, ideolojik olduğu kadar, organik bir seçimdir.
  2. Kemalizm kazanır ve kazanmak zorundadır.
  3. Refah Partisi’nin kaderi, Kemalizme bağlıdır. Bu partinin geleceğini, aynı zamanda, şeriat cephesine karşı tavrı da belirleyecektir.
  4. Cumhuriyet ve Kemalizm güçlü olduğu sürece Türkiye’de dinci ya da milliyetçi bir iç savaş çıkmaz.

 16 temmuz 1996

———————————————–

(1) AKP’yi yarattı.

(2) Tahminim hemen gerçekleşti.

(3) Gördük : Refah Partisi kapatıldı.

(4) Aynı şeyi günümüzde Hayrettin Karaman gibiler söylüyor. 7 Haziran seçiminden sonra yaşadıklarımız Siyasal İslamın iktidara kene gibi yapıştığını kanıtlıyor.

(5) “Yetmez Ama Evetçi” oldular; Açılım Masalı’na yazıldılar.

(6) AKP ve marifetleri bu görüşümü doğruladı.

(7) 1 Kasım seçimi bunlar için sınav olacak. Kendi düşen ağlamaz.

————————————–

[i] Özdemir İnce, Bu Ne Biçim Memleket, Telos Yayıncılık, 1996

Özdemir İnce, Mahşerin Üç Kitabı, Doğan Kitap, 2005. s.179

[ii] Bu Ne Biçim Memleket’in önsözü.

——————————————————————-

TÜRKİYE'NİN SIRAT KÖPRÜSÜ AÇILIM MASALI5 eylül 2015’te kitapçilarda