KÖY ENSTİTÜLERİ

Köy Enstitüleri’nin kuruluş tarihi 17 Nisan ama ortalık iyice toz duman olmadan, günümüze ışık tutmak için, bugün anlatmak istiyorum bu öyküyü.
Ama önce, Köy Enstitüsü öğrencilerin söylediği, Behçet Kemal Çağlar’ın yazıp Ahmet Adnan Saygun bestelediği Ziraat Marşı’nın ilk dörtlüğünü birlikte okuyalım:
“Sürer, eker, biçeriz, güvenip ötesine / Milletin her kazancı, milletin kesesine, / Toplandık has çiftçinin Atatürk’ün sesine, / Toprakla savaş için ziraat cephesine.”
Karabekir Paşa gibi tutucuları cin-ifrit eden bir marştı Ziraat Marşı.
***
Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu toprak ağalarının ve büyük toprak sahiplerinin bütün çabalarına karşın 11 Haziran 1945 günü TBMM’de kabul edildi. Daha önce 17 Nisan 1940 tarihinde Köy Enstitüleri Kanunu kabul edilmişti. Enstitülerin amacı köy öğretmeni ve köye yarayan diğer meslek erbabını yetiştirmek idi. Yani 40 bin köy için 200 bin öğretmen, tarım uzmanı yetiştirmek. Bu uzmanlar, toprak reformu sayesinde toprak sahibi olacak köylüleri çağdaş ve donanımlı çiftçi haline getirmekle görevli olacaklardı.
Toprak Reformu sayesinde toprak sahibi olacak köylü-çiftçileri kolektif çalışmaya yönlendirmek için Çiftçi Ocakları kurmayı da düşünüyorlardı. Yani bir tür üretim kooperatifi kurulacak, bunun önderliğini de köy öğretmenleri yapacaktı. Ama kimileri Sovyetler Birliği’nden, kimileri de Nazi Almanyası’ndan alındığını ileri sürerek Çiftçi Ocakları’na karşı çıktılar ve Çiftçi Ocakları Toprak Reformu yasa tasarısından çıkartıldı.
Nasıl Toprak Reformu Atatürk’ün dileği idiyse ve çalışmalar onun zamanında başlamışsa, Köy Enstitüleri modeli de onun öngördüğü bir modeldi ve kurulması için çalışmalar onun sağlığında başlamıştı. (Bu konuda, Prof.Dr.Çetin Yetkin’in “Karşıdevrim, 1945-1950” adlı kitabını salık veririm.)
***
Bu üç girişimin amacı Anadolu’nun kaderini tamamen değiştirmek ve köyleri modernleştirmek idi. Ama bu tasarı başarıya ulaşırsa, doğudaki feodal düzen yıkılacak, aynı şekilde bütün Türkiye’de toplumsal düzen tamamen değişecekti. Cumhuriyetin amacı bu idi.
Böylece Cumhuriyet’in özgür ve bağımsız vatandaşları ortaya çıkacak ve demokrasiye geçiş normal koşullarda sağlanmış olacaktı.
Ama Toprak Reformu uygulanmadı, Çiftçi Ocakları tasarıdan çıkartıldı ve 1940’da kurulan Köy Enstitüleri’nin programı 1948’de öteki okulların programına benzetildi ve iş eğitimine son verildi. Ve 1954 yılında Demokrat Parti tarafından tamamen kapatıldılar. Demokrat Parti, Köy Enstitüleri’nin yerine İmam-Hatip okullarını tercih etmişti.
Toprak ağaları, büyük toprak sahipleri, savaş zenginleri, karaborsacılar, kompradorlar el ele verip Cumhuriyet’in özellikle “sosyal hukuk devleti” hedeflerine varmasını engellediler. Bunu, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) marifetiyle denediler. Olmayınca CHP içinde yaptılar bu işi. Sonunda da Demokrat Parti’yi (1946) kurdular. Amaçlarının demokrasi ile falan ilişkisi yoktu. Amaçları AKP gibi bir partiyi iktidar, R.T.Erdoğan gibi birini de cumhurbaşkanı yapmaktı.