PROTESTOSUZ PROTESTANLAR

Protestanlık bağlamında Martin Luther (1483-1546) ile Jean Calvin’i (1509-1564) birlikte anmamız gerek. Protestanlık, Roma Katolik Kilisesi’nden bir sapma değil bir kopmadır. Kayseri’nin Müslüman Kalvenistleri’ni böyle bir sınavdan geçirmemiz gerekir. Kayserili Sünni Müslümanlar mezheplerinden kopmakta mıdırlar?
***
Martin Luther ile Jean Calvin’in yaptıklarını, Max Weber’in izinden giderek Türkiye’de de tersine çevriyorlar. Luther ve Calvin burjuvazi ve kapitalizmi keşfetmediler, yönlendirmediler. Palazlanan burjuvazinin kapitalizm ideolojisini dinsel açıdan meşrulaştırdılar. Luther’in ve Calvin’in savundukları dinsel reformun temel nedeni ekonomiktir. Toprak sahipliğinin (feodalizmin) yerini almaya başlayan para sahipliğinin (burjuvazinin) çıkarlarını dine uydurma amacını güder.
Yani feodalizmin kapitalizme dönüşmesinin, feodalitenin yerini burjuvazinin almasının nedeni dinsel dürtüler ya da yönlendirmeler değildir. Burjuvazi ve kapitalizmin katolikliğe aykırı yönlerini Hıristiyanlığa uydurmak isterlerken Protestanlık ortaya çıkmıştır.
***
İnsanlar arasındaki eşitsizliğin Tanrısal düzenin gereği olduğunu söyleyen Luther’in düşünceleri toplumun kurulu düzenine uygun düştüğü için hiç yadırganmadı ve kolaylıkla benimsendi. Aslında Luther dünya düzeninden etkilenmekteydi. Luther, Alman burjuvazisinin ideologluğunu yaparken, serbest ticaret ilkelerini de eleştirmekteydi.
Doğrusunu söylemek gerekirse Calvin, Luther’den bir adım daha ilerdedir. Örneğin ticarette Katolik Kilisesi’nin yasakladığı faize izin veriyor, ama insan hayatını kilisenin köleliğinden kurtarayım derken dini ekonominin egemenliği altına sokuyordu.
Tanrı katında sadece inan (inanç) geçerli kılınıyor, yapılan sevapların hiçbir değeri olmadığı ileri sürülüyordu. Bunun anlamı şuydu: Yaşamın zevklerinden, para kazanmaktan, aileden, toplumdan vazgeçmenin hiçbir anlamı yoktur, Tanrı’yı böyle hoşnut etmek mümkün değildir. Oysa, yüreği temiz tutup burjuvaca yaşamın tadı çıkartılabilir. Katolik kilisesinin koyduğu bütün yasaklar ve perhizler saçmadır. O yasak ve perhizler Katolik Kilisesi’nin egemenliğini pekiştirmek için konulmuştur.
Almanya’da Protestanlığın, Fransa’da Kalvenciliğin, İngiltere’de Anglikanlığın tutunmasının başlıca nedeni on altıncı yüz yıl kapitalistlerinin kendi yaşamlarına uygun bir Hıristiyanlık istemeleridir. Bu da Protestanlık ve Kalvincilik olmuştur.
***
Max Weber bu diyalektik gerçeği tersine çevirmiştir. Ona göre kapitalizm, maddi ekonominin koşullarının gelişmesi sonucu değil, Hıristiyan dininin dogmalarını uygulayarak oluşmuştur. Bol para harcamayı, keyfince yiyip içmeyi hoş görmeyen Hıristiyanlık para birikimine yol açmıştır. Luther ve Calvin’in doğum ve ölüm tarihleri ile kişisel tarihleri Max Weber’in iddialarını yalanlıyor. Kapitalizmin motoru dinsel değil dünyasal ve maddidir.
Kızmaca yok: Eşeği boyayıp babasına satmakla ünlü Kayserili tipi, girişim ruhunu dinsel protestodan almamaktadır. Sünni Müslümanlık’a yeni bir yorum getirmemektedir. Protestosuz protestanlık, “Kayserili”ye uygun bir davranış ve yorum! (Devam edecek)